مجموعه مقالات ۱ و ۲ منتشر گردید

به اطلاع دوستان و خوانندگان گرامی رسانده می شود که نوشته‌ها و سیاهه‌های اینجانب از سال ۱۳۷۵ تا پایان ۱۳۸۷ که در برخی از نشریات چاپی و الکترونیکی (سایت‌ها و وبلاگ‌ها) منتشر شده بود، تحت عنوان "مجموعه مقالات ۱ و ۲ " در دو بخش جداگانه و با کمیت محدود و معدود در بهار ۱۳۸۸ تکثیر و منتشر گردید. مجموعه مقالات (۱) حاوی ۵۴ عنوان مطالب و تحلیل‌های سیاسی- اجتماعی در ۱۲۰ صفحه و مجموعه مقالات (۲) مشتمل بر ۲۷عنوان مقالات اقتصادی، دینی و فرهنگی در ۱۰۴ صفحه می باشد. برای مزید اطلاع از هدف تهیه و انتشار این دو مجموعه به مقدمه مجموعه مقالات (۱) که در زیر آمده است مراجعه شود. در ضمن فهرست مجموعه مقالات (۲) نیز بعد از مقدمه مذکور آورده شده است.

"اکو" سازمان سیاسی با رنگ و لعاب اقتصادی!

(به مناسبت نشست سازمان اکو در شهر هرات)

روز چهار شنبه نشست سازمان همکاری های اقتصادی موسوم به "اکو" در شهر تاریخی هرات برگزار گردید که نشست مذکور تا سه روز دوام خواهد داشت. سازمان مذکور متشکل از ده کشور ترکیه، پاکستان، ایران، تاجیکستان، افغانستان، آذربایجان، ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان و قرقیزستان می باشد. هر چند شکل گیری سازمان "اکو" به بیست دو سال قبل بر می گردد و با هدف سر و سامان دادن به اقتصاد کشورهای عضو، تعامل اقتصادی این کشورها با همدیگر و مسائل ترانزیت و حمل و نقل کالای صادراتی و وارداتی بین کشورهای عضو تشکیل گردید.

اقتصاد اسلامی از دیدگاه

                                   شهید " سید محمد باقر صدر"  (2)

همان گونه که در قسمت اول به برخی از نظرات اقتصادی شهید صدر پرداختیم در این قسمت به چند مورد از ديدگاه‌های وی در زمينه مسائل اقتصادی اشاره می‌شود و تبيين موضوعات «بانک‌داری بدون ربا، وظايف و اختيارات دولت در حکومت اسلامی» را از منظر ايشان به نحو اختصار پی می‌گيريم. مباحث این بخش:

۱. دولت

۲. مفهوم دولت از دیدگاه شهید صدر

۳. وظایف، مسؤولیت ها و اختیارات دولت اسلامی

الف. تأمین اجتماعی

ب. توازن اجتماعی (مالیتهای ثابت، ایجاد بخش عمومی و ماهیت قانون گذاری اسلامی)

4. بانکداری اسلامی

الف. روشهای تجهیز منابع

ب. روشهای تخصیص منابع

دولت

اقتصاد اسلامی از دیدگاه

                                   شهید " سید محمد باقر صدر"

مقدمه

با توجه به جامعيت دين اسلام و اينکه اسلام در تمام زمينه‌ها حرفِ برای گفتن دارد و پيرامون جامعه انسانی از لحاظ اعتقادی، عبادی، فرهنگی، تربيتی، اجتماعی، سياسی و اقتصادی مکتبی خاص ارائه کرده است که مشتمل بر راهنماييها و راهکارهای اساسی برای ايجاد "مدينه فاضله" و نيل به "سعادت دنيايی و اخروی" می‌باشد. بر مبنای همين نگرش است که اساس و مفاهيم بنيادين مکاتب کلامی، اخلاقی، سياسی و اقتصادی اسلام از زبان شارع (خداوند و پيامبر «ص») در  منابع و متون دينی ما به نحو برجسته و راهگشا وجود دارند. در طول تاريخ پرفراز و نشيب اسلام، دانشمندان و برجسته‌گان مسلمان، اين مکاتب را سر و سامان داده و آن را به صورت تخصصی بر پايه مفاهيم بنيادين دينی، تنظيم و تدوين کرده‌اند...

واژگان کليدی: مکتب اقتصادی/ علم اقتصاد/ اقتصاد اسلامی/ مالکيت مزدوج/ آزادی اقتصادی/ عدالت اجتماعی/ مسؤوليتهای اقتصادی حکومت اسلامی/ بانک‌داری اسلامی.

عوامل ارتقاء بهره وری در آیات و روایات

مقدمه 

در اقتصاد کلاسيک و معمول بهره وری و استفاده بهينه از عوامل توليد يکی از شاخصهای موفقيت نظام اقتصادی مطرح شده است. آنچه در اين نوع اقتصاد به عنوان ارتقاء بهره وری محسوب می شود، استفاده بهينه و کارا از تمام عوامل و نهاده های موجود و ترکيب آن به نحو مطلوب که با کمترين عوامل بيشترين توليد را انجام داد؛ مورد نظر است تا توليد کننده از اين طريق بتواند سود خود را حد اکثر سازد. زيرا در اقتصاد سرمايه داری هدف انسان اقتصادی، ماکزيمم سازی سود است و در نظام اقتصادی اسلام نيز می توان گفت که هدف انسان اقتصادی، ماکزيمم سازی سود در چهارچوب قوانين اسلامی است البته اهداف ديگر را نيز می‌توان در آن دخيل دانست اما غالب توليدکنندگان در جامعه اسلامی به دنبال حد اکثر سازی سود مطابق ضوابط شرعی می‌باشند.

ضعف مدیریت +  فساد اداری + گسترش نا امنی =  بحران اقتصادی 

گسترش نا امنی 

یکی از عوامل تشدید کننده بحران اقتصادی، مشکلات موجود در ادارات دولتی و وجود گسترده بوروکراسی می باشد. حکومت افغانستان از ادارات ولایات گرفته تا وزارتخانه های که خود در امر مبارزه با فساد اداری نقش دارند، با فساد عجین شده است. مجوز گرفتن برای فعالیتهای اقتصادی و سرمای گذاری در چنین فضای با مشکلات خاص خود رو برو است که سرمایه گذار را با چالش و تردید جدی روبرو می سازد. چنانکه اگر بخواهی کار اداری را در این مراکز انجام دهی بدون پراداخت رشوه ممکن نیست حتا در این اواخر به صورت علنی برخی از ادارات پیشنهاد انجام وظیفه که بر دوش دارند، با مبلغ معین در زمان مورد نظر می نمایند. کمیسیون های که هر از گاهی برای مبارزه با فساد اداری ایجاد می شود؛

کارنامه اقتصادی حکومت پنج ساله کرزی؛ یک گام به جلو دو گام به عقب

توسعه و انکشاف هر کشور در گرو رشد تولید ملی (GNP) می باشد تا زمان که تولید و در آمد ملی و در آمد سرانه کشوری رشد نداشته باشد، رفاه جامعه آن کشور از وضعیت مطلوب برخوردار نخواهد بود.

پرسش مطرح در این گفتار این است که "تیم اقتصادی دولت پرزیدنت کرزی و حامیان بین المللی آن" بعد از پنج سال زمامداری به وعده های داده شده عمل کرده اند؟

اگر پاسخ مثبت است، چقدر در این پروسه موفقیت داشته اند؟

 اگر موفقیت و کامیابی در این مسیر نداشته اند؛ علت یا علل آن چیست؟

ضعف مدیریت +  فساد اداری + گسترش نا امنی =  بحران اقتصادی 

معرفی: جزوه که به شما عزیزان معرفی می شود، "احادیث اقتصادی پیامبر" است که از منابع مختلف روایی، تفسیری، فقهی، تاریخی و سیره گردآوری، تدوین و به فارسی ترجمه شده است. باتوجه به تتبع که انجام شد تا کنون کتاب یا جزوه که "احادیث اقتصادی پیامبر" را در یک مجموعه سهل الوصول تدوین کرده  و در دسترس همگان قرار داده باشد، یافت نشد... هدف از تدوین این مجموعه را در مقدمه جزوه بخوانید.

جزوه حاضر در 300 صفحه A4 تنظیم گردیده است. در صورت فراهم شدن زمینه اقدام به چاپ این مجموعه می گرددد.

  اینک مقدمه و فهرست مطالب برای مزید اطلاع در وبلاگ قرار می گیرد.

ارزشهای پایدار اقتصاد اسلامی ‌در احادیث

پیامبر اعظم ( صلی الله عليه وآله و سلم)

بخشی از احادیث پیامبر اعظم (صلی الله عليه وآله و سلم) در موضوعات و سیاست‌های مختلف اقتصادی در این مجموعه «هزار حدیث نبوی در 100 موضوع اقتصادی» گرد آوری شده است.

تدوین کننده و مترجم: محمد توسلی

بسم الله الرحمن الرحیم

قال رسول الله (صلی الله عليه وآله و سلم):

من حفظ علی امتی أربعین حدیثا ینتفعون بها فی امر دینهم، بعثه الله یوم القیامة فقیها عالما. (مستدرک الوسائل ج17 ص287)

قال رسول الله (صلی الله عليه وآله و سلم): نعم العون على تقوى الله الغنى. (وسائل الشيعة ج 17 ص 29)

قال رسول الله (صلی الله عليه وآله و سلم): اعمل لدنیاک کأنک تعیش ابدا، و اعمل لآخرتک کأنک تموت غدا. (میزان الحکمة ج1 ص35)

اهداء و تقدیم :

به پیامبر اعظم (درود خدا بر او و خاندان پاکش باد)که راه و روش چگونه زیستن را به ما آموزش داد.

به نبی مکرم که با بزرگواری تمام توانست بهترین اسوه‌ها، سوژه‌ها و روشها را به جامعه بشریت عنایت کند.

به فرزند برومند او، بقیة الله (عج) فی الارضین که روزی با ظهور خود بهترین سیستم معیشتی و اقتصادی را ارایه نماید به گونه ای که در حکومت او نیازمندی پيدا نشود.

و به تمام پیروان راستین پیامبر اسلام که در کردار‌‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود، آن حضرت را اسوه قرار داده‌ و می‌دهند. 

مقدمه

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی رسوله الامین محمد المصطفی و آله المیامین.

لقد کان لکم فی رسول الله أسوة حسنة لمن کان یرجوا الله و الیوم الآخر و ذکر الله کثیرا. «احزاب آیه 21»

اساس زندگی انسان ها چه موحد و چه مشرک بر مبنای نیازها و مسائل زیستی مرتبط با اقتصاد و امور مالی بنا گردیده است. زندگی انسان بدون در نظر داشت مسائل اقتصادی و امور مالی از قوام لازم برخوردار نخواهد بود. انسان ها می‌توانند از پتانسیل اقتصادی برای سعادت و نیک بختی این جهان و جهان دیگر خود بهره گیرد، شالوده زیست انسان بر استوانه‌های اقتصادی متکی است و انسان می‌تواند با تکیه بر آن بسیار از مشکلات هم‌نوعان خود را حل سازند. بر اساس دستور العمل‌های مرتبط با وحی و آفریننده جهان هستی و جانشینان حضرت باری ، روابط مالی و اقتصادی در جامعه بایستی بر مبنا و در راستای یک هدف (تأمین سعادت و کمال انسان و متصل شدن به ذات باری تعالی) انجام شود و الا انباشته شدن ثروت و تراکم اموال به تنهای موجبات سعادت و کمال انسان و ایصال الی المطلوب را فراهم نخواهد کرد.

فهرست مطالب

مقدمه

بخش اول: تولید

 فصل اول: استفاده بهینه از منابع تولید

1)      ارزش کار و کارگر    ( 15حدیث)

2)      شیوه‌های در آمدزا  ( 9 حدیث)

3)      خود کفایی  ( 23 حدیث)

4)      احیاء زمین‌های بایر  (11 حدیث)

5)      مزارعه و مساقات  ( 4 حدیث)

فصل دوم: تجارت

1)      نحوه تجارت ( 46 حدیث)

2)      بازار    ( 5 حدیث)

3)      شغلهای ممنوع  (10 حدیث)

فصل سوم

 نقش عوامل معنوی در افزایش تولید (افزایش روزی)

1)      کردارها و زمان‌های برکت زا ( 38 حدیث)

2)      سعادتمندی ( 8 حدیث)

فصل چهارم

 الف. انواع فقر

1)      فقر ممدوح  (23 حدیث)

2)      فقر مذموم  ( 9 حدیث)

ب. اسباب فقر (چیزهای که موجب فقر می‌شود) ( 7 حدیث)

بخش دوم: توزیع

ماهیت فقهی و حقوقی

اجاره به شرط تملیک

مقدمه

نیازهای اجتماعی و اقتصادی که هر روز برای جامعه به وجود می آید، نیازمند راهکارها و مکانیزم جدیدی می باشد.  با توجه به ویژگیی جامعه اسلامی؛ این راهکارها باید از یک طرف دارای ویژگیهای معاملات ربوی نباشند و از طرف دیگر پاسخگوی نیازهای جامعه در زمینه فعالیت های پویا و سالم اقتصادی باشند تا از این طریق نیاز مردم را به انواع مختلف قراردادها و عقود برآورده سازند. یکی از این راهکارها؛  قرارداد عقلایی و مورد نیاز جامعه، قرار داد (عقد) اجاره به شرط تملیک است. هر چند این قرارداد یک عقدی است جدید که بنا به مقتضای ضرورت جامعه به وجود آمده است اما می توان ماهیت فقهی و حقوقی آن را از لابلای احکام سایر معاملات و شروط بدست آورد و با تعمق در مدارک و منابع اسلامی  اشکالات که ممکن است بر این قرارداد مطرح شده و یا وارد گردد، دفع گردیده و پاسخ مقتضی داده شود.

 واژگان کلیدی: اجاره به شرط تملیک/ بیع/ اجاره/ تملیک/ شرط ضمن العقد.

تعریف

قرارداد اجاره...

(بخش سوم)

راهکارهایی برای بیرون رفت از مشکلات اقتصادی

1- تدوین برنامه مدون و جامع اقتصادی

پلان گذاری و برنامه ریزی دقیق و شفاف اقتصادی برای جذب سرمایه گذاری ( داخلی و خارجی) می تواند برخی از مشکلات موجود را حل کند. قوانین دقیق و کارا برای سازوکار و نظم بخشیدن بر نحوه فعالیت اقتصادی شرکت های خصوصی و خارجی و تعدیل قوانین موجود که دارای نواقص و کاستی های فروانی است ، می تواند برای احیای اقتصادی و انکشافی کشور مفید باشد. سرمایه گذاری خارجی در صورت می تواند مفید باشد و در ایجاد اشتغال و پائین آوردن نرخ بیکاری، کارایی داشته باشد که براساس سیاست های اقتصادی کشور میزبان و در مسیر توسعه و شکوفای اقتصادی آن کشور حرکت کند و الا ممکن است همین سرمایه گذاری از ناحیه شرکت های خصوصی خارجی در برخی از زمان ها منجر به بدتر شدن وضعیت گردد. از باب مثال اگر سرمایه گذاری براساس یک سیاست اقتصادی مدون و منظم و کارا نباشد و جذب سرمایه از خارج ، استقراض از کشورهای خارجی و تعهد مالی به آن کشورها بدون پشتوانه مالی داخلی انجام گیرد، در صورت خارج شدن سرمایه گذاران خارجی از بازار تولید و صنعت کشور و بیرون شدن سرمایه های مالی و ارزی کشورها و شرکت های خارجی، کشور میزبان دچار بحران عمیق در زمینه های مختلف اقصادی و انکشافی خواهد گردید که جبران آن به این آسانی میسر نخواهد شد. بنابراین باید سرمایه گذاری خارجی و جذب سرمایه آنان بر اساس پالیسی شفاف، قانونمند، بدور از گرایشات و موضع گیری های سیاسی و بر مبنای حرکت به سوی توسعه پایدار انجام شود.

بخش دوم

2- عدم استفاده از ظرفیت ها و منابع طبیعی ( زمینه های اجتماعی- طبیعی)

الف عدم اسخراج  و استفاده بهینه از معادن کشف شده:

کشور افغانستان طبق سروی انجام شده و برخی از گزارش ها، از کشورهای است که دارای منابع و معادن طبیعی مفید و غنی می باشد البته بسیاری از معادن آن تا هنوز کشف نشده یا در حال سروی و نقش برداری است. متأسفانه که تاکنون از معادن  کشف شده استفاده در ست و بهینه صورت نمی گیرد. اینک به طور گذارا به ارقام معادن  کشف شده که در برخی از کتاب ها و نشریات به چاپ رسیده؛ اشاره می شود:

1-      ذغال سنگ دره صوف

2-      ذغال سنگ کرکر پلخمری

3-      ذغال سنگ سبزک هرات

4-      ذغال سنگ شاشک سمنگان

5-      مس لوگر

6-      نفت و گاز شبرغان

7-      نفت احمد آباد هرات

8-      نفت خام سرپل[1]  

9-      سنگ آهن حاجیگگ بامیان

10-   ذغال سنگ اشپشته بامیان

11-    معادن سنگ های ساختمانی- تزئینی ( مرمر، گرانیت و...) که در نقاط مختلف کشور فراوان وجود دارند.

12-    لاجورد پنجشیر

13-    معادن سنگ های قیمتی ( لعل بدخشان و ...)

14-    کشف معادن نفت و گاز در ساحات فاریاب ( در این اواخر)

افغانستان؛ علل ، پیامدها و راهکارهای عقب ماندگی اقتصادی

( بخش اول)

کشور جمهوری اسلامی افغانستان سرزمینی کوهستانی و محاط بر خشکی است. این کشور دارای 652،225 کیلومتر مربع مساحت می باشد.

البته در منابع دیگر از جمله نشرات ملل متحد، افغانستان دارای 647497 كيلو متر مربع می باشد وقرار گزارش 1975میلادی ملل متحد، دارای 675500 كيلو متر مربع و یا 250000 ميل مربع می باشد.

طبیعت افغانستان به خاطر ارتفاعات سر به فلک شیده و رودخانه هایی که از آن سرچشمه می گیرد،  زیباست و تنوع آب و هوا در آن مشهود است.زمستان هایش بسیار سرد (تا 20 در جه زیر صفر) و تابستانهایش بسیار گرم( تا 40 درجه بالای  صفر)  می باشد. آب و هوا از یک ولایت تا ولایت دیگر و از یک شهر به شهر دیگر تفاوت دارد. بارندگی نیز در نقاط مختلف، متفاوت می باشد و بین 100 تا 400 میلی متر در نوسان است این مقدار در مناطق شرقی بین 250 تا 400 و در مناطق غربی و جنوب غربی بین 100 تا 150 میلی متر است. در مناطق مرکزی ( هزاره جات) به علت وجود ارتفاعات و بارندگی بیشتر، هوا از نواحی دیگر سردتر است ولی در مناطق جنوبی و غربی به علت کمی بارندگی، هوا گرمتر بوده و دارای تابستان های گرم و خشک و زمستان های معتدل تر است. کشور افغانستان باوجود منابع طبیعی از قبیل معادن آهن، لاجورد، لعل، ذغال سنگ، نفت، گاز، سنگ ها ساختمانی - تزئینی و... و استعداد تولیدات محصولات زراعتی، باغی و دامی را دارا می باشد، امروز از بسیاری از کشورهای آسیای بخصوص کشورهای همجوار خود، عقب مانده و منابع و استعدادهای طبیعی آن دست نخورده باقی است. در مقاله حاضر سعی گردید تا علل و عوامل عقب ماندگی، عواقب و خطرات ناشی از آن و راهکارهای برای بیرون رفت از آن مد نظر قرار گیرد.

اهمیت آب در روند توسعه کشورها

و جعلنا من الماء کل شیء حیّ  ( سوره انبیاء آیه 30)

یکی از راه های توسعه کشورها و حرکت آن ها به سوی تمدن و رفاه عمومی، استفاده بهینه و کارا از منابع طبیعی و خدادادی است. اگر کشوری بخواهد با کاروان تمدن و توسعه علمی حرکت کند ناچار است از منابع طبیعی خود استفاده لازم و مطلوب را بنماید. یکی از منابع بسیار مهم و حیاتی که در زندگی روز مره انسان ها و کشورها و تداوم تولیدات نقش فوق العاده دارد، منابع آبی است. اگر از این ماده حیاتی که خداوند به صورت مجانی و احیانا بی هزینه در خدمت انسان ها قرار داده است، استفاده مطلوب شود، بسیاری از مشکلات کشورها حل خواهد شد. اصولا انسان بگونه ای به این ماده حیاتی وابسته است که حتی قادر نیست یک روز بدون آن زندگی کند بلکه زندگی در طول دوازده ساعت بدون آب با مشکل روبرو می شود. لذا خداوند سبحان در مورد اهمیت و نقش آب در زندگی موجودات می فرماید: ما حیات و زنده بودن موجودات را بواسطه آب قرار دادیم.

آب چیست؟

آب ماده ای فراوان در کره زمین است که  به شکل های مختلفی همچون دریا ، باران، رودخانه و... دیده می‌شود و دو سوم کره زمین را آب تشکیل می دهد ولی تنها دو درصد از این آبها آب شیرین می باشد.  آب در چرخه خود ، مرتباً از حالتی به حالت دیگر تبدیل می‌شود، اما از بین نمی‌رود. آب اشکال مختلف بخود می گیرد؛ باران، برف، تگرگ، یخ، شبنم و مه. تنها ماده که دارای سه حالت، انجماد، میعان و گاز است، این ماده حیاتی است

فرمول شیمیایی آب

آب نوعی  ماده مرکباست که از دو عنصر اکسیژن و هیدروژن ساخته شده است. از ترکیب دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن، یک مولکول آب بوجود می‌آید. یک قطره آب دارای تعداد بی شماری مولکول آب می‌باشد.