سرمقاله روزگار:  پیکار پی­گیر با تروریزم یا جنگ سیاسی و زرگری؟

به اتفاق صاحب­نظران و ناظران بی­طرف اوضاع افغانستان و به اعتراف نیروها و دولت­های خارجی درگیر در کشمکش جاری این سرزمین، و نیز سازمان­های بین المللی و دولت نوپای این کشور، وضعیت نظامی و امنیتی افغانستان روز به روز رو به وخامت و پیچیدگی می­گراید و هرسال آشفته­تر و بحرانی­تر از سال قبل می­­گردد.

با گذشت هشت سالِ پرماجرا و پرنوسان از تشکیل جبهۀ بین المللی پیکار با تروریزم و افراط­گرایی مذهبی تحت رهبری ایالات متحده؛ و سپس طراحی و اتخاذ راهبرد تهاجم پیشگیرانه و یورش بازدارنده از سوی این جبهۀ ائتلافی در مصاف با پیکارجویان اسلام­گرا که با یورش نظامی و حملات هوایی به سرزمین افغانستان و براندازی طالبان و القاعده آغاز گردید؛ هنوز هم تداوم جنگ، ناامنی و حملات تروریستی مشکل و چالش اول و اساسی مردم و دولت افغانستان را تشکیل می­دهد. به اعتراف یک گروه معتبر بین المللی (گروه امداد سازمان ملل) سال 2008 میلادی پرتلفات­ترین سال از زمان یورش نظامی امریکا و هم‌پیمانانش به افغانستان بوده است. باز به اعتراف همین سازمان معتبر، پس از هشت سال پیکار پی­گیر و نفس­گیر با پدیدۀ تروریزم و افراط­گرایی در افغانستان (طالبان و القاعده) و صرف صدها میلیارد دالر و حضور نظامی حدود چهل کشور در این سرزمین؛ باز هم هفت ولایت افغانستان در کنترل طالبان قرار دارد و در 17 ولایت از 34 ولایت دیگر نیز قوت­های طالبان و القاعده درگیر نبرد با نیروهای ائتلاف بین المللی و دولت افغانستان هستند. با گذشت هشت سال از اشغال نظامی افغانستان و آغاز پیکار بین المللی با تروریزم، هنوز هم امنیت شدیداً شکننده و ناپدار، دغدغۀ عمده و اساسی دولت و مردم افغانستان را تشکیل می‌دهد.

یک مقایسۀ ساده میان وضعیت افغانستان و یک کشور هم­سرنوشت دیگر (عراق) تا حدودی می­تواند راهگشای ما باشد:

کشور عراق دو سال پس از افغانستان ( سال 2003 میلادی) مورد تهاجم و اشغال نظامی امریکا و غرب قرار گرفت. وضعیت نظامی و امنیتی عراق در سال­های نخستین پس از اشغال، به مراتب از وضعیت و سرنوشت افغانستان بدتر بود. اما اینک پس از سپری شدن شش سال جنگ و ناامنی، وضعیت ثبات و امنیت در عراق به درجات از افغانستان بهتر است. در آخرین ماه سال جاری خورشیدی (حوت/ اسفند) دولت ایالات متحده در حالی که 15 هزار نیروی تازه نفس به منظور تشدید جنگ به افغانستان اعزام نمود؛ همزمان از خروج 50 هزار نیروی امریکایی از خاک عراق خبر داد و نخست وزیر این کشور (نوری مالکی) ضمن استقبال از تصمیم یادشده، از آمادگی دولت و نیروهای مسلح عراق برای تأمین امنیت کشور خود خبر داد.

حال پرسش اساسی این است که چرا تروریزم و افراط­گرایی در عراق، مهار و سرکوب می­شود؛ اما در افغانستان، قوی­تر و پرتحرک­تر می­گردد؟ چگونه است که سردستۀ جنگجویان القاعده در عراق (ابومصعب الزرقاوی) در پناهگاهش توسط نیروهای ائتلاف کشته می­شود و صدام حسین و دیگر سران رژیم بعث نیز دستگیر و اعدام می­شود؛ اما هیچ­یک از سران طالبان و القاعده در افغانستان دستگیر نمی­شوند؟ چرا شش سال پیکار با تروریزم در عراق، ثبات و امنیت نسبی را در این کشور آشوب­زده به ارمغان می­آورد؛ اما هشت سال پیکار با تروریزم در افغانستان با ناکامی آشکار مواجه می­گردد و برای این سرزمین، بی‌ثباتی و ناامنی به ارمغان می­آورد؟

بدون تردید دلایل و عوامل پیچیده و نامرئی پرشماری در پشت پردۀ کلاف سردرگم افغانستان وجود دارند که موجب ناکامی و نافرجامی تلاش­ها و سرمایه‌گذاری­ها به منظور مهار تروریزم و ناامنی در این سرزمین گشته است. نیاز به گفتن نیست که احصاء و برشماری تمام یا اکثر مؤلفه­های تأثیرگذار بر فرایند ناکامی مساعی جامعۀ جهانی و دولت افغانستان در جهت مهار خشونت و تأمین امنیت، فرصت مزید و مجال جدید می­طلبد. اما به گمان ما دو مؤلفۀ محوری و اساسی در فرایند یادشده را به این شرح می­توان مورد اشاره قرار داد:

1) فقدان انگیزه و عزم جدّی در نیروهای خارجی مستقر در افغانستان جهت محو و مهار نهایی طالبان و القاعده: بخش بزرگی از نیروهای خارجی موجود در افغانستان ـ به ویژه قوت­های دول اروپایی و از جمله انگلیس ـ نه مصروف پیکار جدّی و صادقانه با طالبان و القاعده؛ بلکه سرگرم مذاکره، مفاهمه و مماشات با پیکارجویان دهشت­افگن و گروه­های مسلح تروریستی هستند. مقامات رسمی دولت افغانستان بارها از مذاکرات و توافقات خودسرانه و پشت پردۀ نیروهای ائتلاف بین المللی با طالبان و متحدان آنها خبر داده و از تداوم و تکرار این چانه­زنی­ها بدون اطلاع دولت مرکزی افغانستان ابراز نارضایتی کرده‌اند. حتی گزارش­هایی نیز وجود دارد که حکایت از تجهیز، تسلیح و تقویت نیروهای طالبان توسط قوت­های ائتلاف بین المللی و مخصوصاً انگلیسی­ها دارد.

این رویه و رویکرد غیرشفاف و فریبکارانۀ نیروهای ائتلاف نشان می­دهد که آنان در بسیاری از ولایات و مناطق درگیری، عملاً در حالت آتش­بس اعلام نشده و متارکۀ نامکتوب جنگ با شورشیان طالبان و القاعده به سر می­برند و اساساً فاقد انگیزه و عزم جدی در مصاف با تروریزم و خشونت­طلبی هستند. شاید هم آنان ریشه­کنی طالبان و القاعده را سازگار با اهداف بلند مدت خود نمی‌دانند و  تصمیم دارند جنبش­های یادشده را برای بدنامی اسلام و مسلمانان، حفظ کنند.

2) علاوه بر نیروهای خارجی موسوم به ائتلاف بین المللی، در درون دولت و هیأت حاکمۀ افغانستان نیز عزم جدّی و انگیزه کافی برای محو و مهار دائمی طالبان و القاعده وجود ندارد. حقیقت این است که رأس هرم قدرت در افغانستان (به شمول حامد کرزی و تیم ویژه‌اش در درون دولت مانند زلمی رسول، عبد الرحیم وردک، انور الحق احدی، حنیف اتمر، اسدالله خالد، کریم خرّم و دیگر پشتون­تباران) هرگز خواهان زوال و مهار ریشه­ای طالبان و حزب اسلامی نیستند؛ زیرا آنها متعلق به قوم پشتون هستند و نابودی آنها مساوی با تضعیف موقعیت برتر قوم پشتون در معادلات سیاسی ـ قومی افغانستان تلقی می­گردد. ممکن است پشتون­های حاکم بر کابل، خواهان محدود کردن دامنۀ نفوذ و اقتدار طالبان و حزب اسلامی باشند؛ تا موقعیت کنونی آنان را در هیأت حاکمه با خطر مواجه نسازند؛ اما هیچگاه به سرکوب و مهار ریشه­ای طالبان و حکمتیار رضایت نخواهند داد.

این چنین است که هردو رکن جبهۀ پیکار با تروریزم و افراط­گرایی در افغانستان؛ یعنی نیروهای ائتلاف بین المللی و دولت نوپای کابل، هر دو در این مبارزۀ بی­فرجام، فاقد صداقت و عزم جدّی هستند و در نهایت هردو رکن این جبهه، علیل و بیمار است. بر این اساس آنچه اینک در افغانستان جریان دارد بیشتر جنگ سیاسی و زرگری دولت و نیروهای ائتلاف با شورشیان مسلح طالبان و القاعده است؛ تا پیکار جدّی و تمام عیار برای محو و مهار تروریزم و افراط­گرایی.