هم اندیشی
گزارشي از : هم انديشي مؤلفههاي همبستگي ملي در افغانستان
(به مناسبت شانزدهمين سالگرد شهيد استاد عبدالعلي مزاري- قم)
اشاره: (در تاريخ ۲۲ حوت ۱۳۸۹ سيميناري تحت عنوان فوق از طرف مجامع علمي فرهنگي روحانيون، طلاب و دانشجويان افغانستاني مقيم قم در تالار قدس مدرسه عالي امام خميني برگزار گرديد. آنچه كه در ادامه ميخوانيد، گزارشي از اين نشست علمي فرهنگي است. در پايان گزارش به حواشي اين مراسم نيز توجه شده است.)
1- تلاوت قرآن كريم توسط آقاي رحيمي
2- پخش سرود ملي افغانستان
4- خوش آمد گويي توسط دبير انجمن طلاب افغانستان (آقاي ابراهيمي) وي در ادامه سخنان گفت: تاكنون هويت ملي و وحدت ملي كما حقه تحقق پيدا نكرده است لذا موضوع بحث در بخش اول در بارة همين مقوله مي باشد. شهيد مزاري براي هويت و همبستگي ملي تلاش زيادي نمود. (15 دقيقه)
5- خوانش شعر توسط سلمانعلي زكي: طبق گفته شاعر، چند ساعتي از سرايش شعر بيشتر نميگذشت. وي مطلع شعر خود را اينگونه آغاز كرد: شب بود نور از آسمان جاري نميشد...
6- هرچند بنا بود طبق برنامه از قبل اعلام شده اولين سخنران محفل سفير افغانستان در تهران باشد كه بنا به دلايلي وي در ساعت 11 و 10 ديقه وارد محفل شد. لذا مجري برنامه (انانسر) آقاي روحاني از آقاي داكتر جعفر مهدوي عضو نمايندگان پارلمان افغانستان و عضو مؤسس مؤسسه تحصيلات عالي غرجستان دعوت كرد كه سخنراني نمايد.
7- داكتر جعفر مهدوي: وي سخنان خود را با قرائت آيه از قرآن كريم پيرامون شهيد و شهادت آغاز نمود. در ادامه موضوع سخنان خود را در بارة شهيد مزاري و طرح مسأله ملي و همبستگي ملي ادامه داد. وي گفت: شهيد مزاري با ديگر رهبران سياسي تفاوت داشت و از هيچ نوع فعاليت و تلاش خود در راه جهاد حق طلبانه كم نگذاشت. بعد متمايز و شاخصه مهم مزاري از ديگر سياسيون، درك عميق از مسأله و مشكل اساسي افغانستان است كه وي در جاهاي مختلف از حكومت اسلامي سخن ميگويد.
بنابراين مهمترين مسأله جامعه ما براساس تز سياسي شهيد مزاري فقدان عدالت اجتماعي است كه حاكمان ظالم گذشته به آن توجه نكردهاند و فاجعه آميزترين حادثه در تاريخ، استفاده ابزاري از دين در راستاي ظلم به ديگر اقوام توسط اقتدار گرايان بوده است.
وي تأكيد كرد: تا زماني كه تاريخ افغانستان مورد بازخواني قرار نگيرد، افغانستان به سوي ملت شدن پيش نخواهد رفت. تا زماني كه اعتماد ملي ميان اقوام و گرايشهاي مختلف به وجود نيايد، وحدت ملي محقق نخواهد شد. در فضاي عدالت اجتماعي است كه همبستگي ملي به وجود ميآيد (تئوري شهيد مزاري). تا زماني كه ملت شكل نگيرد، صحبت از حل مشكل افغانستان و همبستگي جاي نخواهد داشت.
مردم ما تاكنون اعتماد ملي را احساس نكرده اند و برخي از حركاتهاي چند سال اخير، ايجاد مشكلات و از جمله مسأله كوچيها نشان داد كه نكند مسأله افغانستان يكبار ديگر به عقب برگردد. اما در عين حال نااميد نيستيم و اميدواريم پروسه موجود به سوي بهبودي پيش رود.
8- ميز گردي باحضور كارشناسان محترم داكتر مهدوي و داكتر ارشاد (رييس دانشكده علوم سياسي ابن سينا كابل) و با غيبت كارشناس سوم (داكتر رسولي) با اجراي آقاي زكي برگزار گرديد.
- مجري ميزگرد ضمن گريز به زمان عبدالرحمان كه مؤلفههاي وحدت ملي سخت آسيب ديد و اين برنامه توسط طالبان نيز تداوم يافت، سؤال خود را پيرامون مؤلفههاي وحدت ملي و همبستگي ملي از ديدگاه شهيد مزاري از كارشناسان محترم استفسار نمود.
- مهدوي: وي پيرامون توضيح مؤلفه وحدت ملي گفت: در طول تاريخ سياسي كشور ما حاكمان تلاش كردند كه از مفاهيم وحدت و همبستگي ملي در راستاي اهداف خود سوء استفاده كنند. بنابراين وحدت ملي در انديشههاي گرايشهاي افراطي همانند ملا عمر نفي تكثر فرهنگي در افغانستان است و اين طرز ديد در حاكميت فعلي نيز وجود دارد. با وجود اينكه در افغانستان دو زبان من حيث زبان رسمي است اما تذكره به زبان پشتو صادر ميشود و تنها در آن واژه افغاني بودن حك ميگردد و اين كار در راستاي پشتونيزه كردن كشور و هضم ساير گروههاي قومي صورت ميگيرد.! البته ما خواستار به چالش كشيدن وحدت نيمبند فعلي نيستيم اما نبايد هويت اقوام و تكثر فرهنگي موجود ناديده گرفته شود.
- ارشاد: وي ضمن تقدير و تشكر از برگزاري چنين نشستها و سيمينارها، گفت: در افغانستان دو خط يا دو سنت وجود دارند: 1. سنت محافظه كار؛ كه در اين پارادايم همه چيز در خدمت قدرت است. همبستگي كه دوركين مطرح ميكند اين است كه همبستگي بايد به صورت ميكانيكي و يكدست باشد. در افغانستان برخي از تفكرها وجود دارند كه برخي از آگاهيها و حق طلبيها را نامقدس ميدانند. همانگونه كه نماينده اين انديشه در زمان حاكميت طالبان خطاب به هزاره ها گفت: هزارهها يا مسلمان شود (طرز فكر ما را بپذيرد) يا از افغانستان خارج گردند. اين وحدت، وحدت ميكانيكي است.
- مجري برنامه با جمعبندي پاسخها چنين نتيجهگيري كرد كه: از مفاهيم وحدت ملي تعريف مشخصي وجود ندارد و اگر موجود باشد به سود يك قوم و حاكمان سياسي خاص ميباشد. اگر تلاش شود و كار كنيم، رسيدن به يك توافق همگاني ممكن است. پرسشي كه مطرح است اين است كه زمينههاي تحقق وحدت ملي باتوجه به وجود فاصلههاي مختلف منطقهاي، قومي، زباني و مذهبي، چقدر وجود دارد؟
- مهدوي: با توجه به شكافهاي سياسي، اجتماعي، قومي و مذهبي (شكافهاي متراكم)، شهيد مزاري اين مشكلات و راه حل آن را به سادهترين عبارات بيان نموده است. «تا زماني كه همه به حقوق خود نرسند، هويت ملي و وحدت ملي محقق نميشود». در كشورهاي كه حاكمان اقتدار گرا تلاش كردند كه همه را يكرنگ و همرنگ بسازند، فجيعترين جنايات بشري را به بار آورده اند كه نمونههاي آن ها را ميتوان در زمان عبدالرحمان خان، طالبان، موسيليني و ... ديد. امروز براي تحقق وحدت ملي جز راه تفاهم و احترام به عقايد و افكار همديگر، راهي ديگري نداريم.
- ارشاد: وي در ادامه بحث قبلي خود بدنبال پاسخ اين پرسش برآمده و چنين گفت: سنت ديگري وجود دارد سنت شهيد مزاري است. كه هر كس به توان و سعه وجودي خود از آن استفاده و بهرهبرداري ميكنند. سنت شهيد مزاري گسست از گذشته و پايهريزي عدالت اجتماعي است. عدالت بيس و اساس كنشگران اجتماعي ما است. برداشت ما اين است شهيد مزاري پارادايم عدالت اجتماعي را از امكان به مرحله تحقق نزديك كرد. اساسا يا فرقهاي گوناگون را حذف كنيم يا از آرزوي خود دست برداريم. تا زماني كه مشكلات جامعه حل نشود، وحدت و وفاق ملي ممكن نيست. سنت شهيد مزاري اين بود كه هركار به صاحب كار سپرده شود و حق هر صاحب حق به او داده شود.
- زكي مجري ميزگرد: مزاري بر خلاف سايرين، روي حكومت اسلامي بخاطر عواقب آن توجه چندان نكرد بلكه روي فاكتور عدالت اجتماعي تأكيد فراوان داشت. پرسش اين است كه عدالت اجتماعي چگونه قابل تحقق است در حالي كه وي روي سيستم فدرالي تأكيد مي ورزيد؟
- مهدوي: شهيد مزاري راه تحقق عدالت اجتماعي را در اين سيستم جستجو ميكرد. ما ضمن حفظ وحدت ملي و سرزميني، ميتوانيم نظامي داشته باشيم كه عدالت اجتماعي را به صورت سهل و آسان محقق سازد. در حال حاضر به خاطر عدم عدالت اجتماعي است كه بيشترين سهم از بودجه انكشافي را ولاياتي دارند كه نا امن هستند و ولايات امن از كمترين سهم در بودجه انكشافي برخوردار هستند. لذا تئوري شهيد مزاري با اين رويكرد طرح گرديد كه سيستم فدرالي بهتر ميتواند اين بي عدالتيها را از بين ببرد. در تقسيم بودجه جديد (براي سال 1390) اين بي عدالتي به وضوح مشاهده ميشود و سهم ولايات امن و محروم از كمترين مقدار برخوردار است.
- ارشاد: آنچه شهيد مزاري مطرح كرد بسيار مهم است و ميتوان از آن به عنوان نقشه راه و بيس كار ياد كرد. 1. همبستگي ملي را از امتناع به مرحله امكان گذر ميدهد. 2. واقعيت را در تمام سطوح كنشگري ايجاد ميكند. سنت عدالت طلبي است كه ميتواند جامعه مدني را ميسر سازد.
9- سخنراني سفير كبير افغانستان در تهران داكتر عبيدالله عبيد: وي ضمن گرامي داشت ياد شهيدان وطن، از جمله شهيد مزاري، شهيد احمد شاه مسعود و شهيد عبدالحق و شهدايي 24 حوت هرات، سخنان خود را پيرامون وحدت ملي ادامه داد و گفت: برابري و برادري زماني تحقق مييابد كه ما از منافع ملي كشور در صحنههاي مختلف اجتماعي، سياسي و فرهنگي دفاع نماييم.
مؤلفههاي همبستگي ملي عبارتند از:
1. وحدت ملي: وحدت ملي از راههاي زير تحقق مييابد. اگر عدالت اجتماعي تحقق نيابد، وحدت ملي محقق نميشود بلكه از نزاع ملي سر در ميآورد. چنانكه شهيد مزاري گفته است. مبارزه شهيد مزاري براي تحقق عدالت اجتماعي بود.
2. مشاركت ملي در ساختار كلان ملي: مشاركت در تعيين سرنوشت، برگزراي انتخابات و شركت در آن يكي از مقوم هاي همبستگي ملي است و اساسا جكومت مشروعيت خود را از حضور مردم بدست ميآورد.
3. قانون مداري و برابري مدني: همه ما برادر و برابر و داراي حاكميت و سرنوشت مشترك هستيم اگر اين برابري و قانون مداري رعايت نشود، همبستگي ملي محقق نخواهد شد.
وي ضمن ابراز خرسندي از برگزاري چنين سيمينارهاي علمي، گفت: گفتمان عدالت مداري يكي از مؤلفههاي همبستگي ملي است كه شهيد مزاري يكي از بنيانگذاران آن بود.
جناب سفير پايان سخنان مكتوب خود را با خوانش شعري از مولانا جلال الدين محمد بلخي به پايان برد.
در ادامه سفير توضيح كوتاهي پيرامون پلان كاري خود در سفارت تهران چنين گفت: 7 قوس سال روان به حيث سفير كبير مشغول بكار شدم. در اين مدت كارهاي زير انجام شده است: 1. سر و سامان دادن به نحوه اداره سفارت و سيماي ظاهري آن و ايجاد يك تيم كاري براي خدمت به خلق الله و مهاجرين عزيز. در اين ارتباط با گروه هاي مختلف از مهاجرين، علما و دانشجويان ديدار داشتم و مشكلات آنان را شنيدم.
2. شركت در برخي از محافل و مراسم مربوط به مهاجرين در مناسبت هاي مختلف از جمله ايام عاشورا و مسافرت جهت ديد و بازديد با مهاجرين به شهرهاي اصفهان و هرمزگان. در اين سفرها مشكلات مهاجرين ياد داشت گرديد و از طريق كارشناسان سفارت و شخص سفير اين مشكلات با وزارت خارجه جمهوري اسلامي ايران و ساير مقامات مطرح گرديد.
3. حل مشكل انتقال تانكرهاي سوخت با همكاري هيئت اعزامي از داخل، معاون اول رياست جمهوري و هيأت همراه. حل مشكل برخي از زندانيان و محكومان به اعدام كه تاكنون 400 نفر آزاد شده اند و تعدادي هم در مجازات شان تخفيف داده شده است. و بناست در سفر رييس جمهور در نوروز به ايران پيرامون اين مسأله غور بيشتر صورت گيرد.
4. قبل از آنكه به عنوان سفير مستقر شوم، تعدادي از دانشآموزان افغاني از مدارس اخراج شده بودند كه با تلاش پيگير و طرح مسأله با شخص رييس جمهور ايران و قول مساعد ايشان در اين ارتباط، اين مشكل تا حدودي حل گرديده است.
5. بحث مشكل بيمه مهاجرين با كميسيار ملل متحد و كشور ايران مطرح گرديده است كه اميد است به فرجام برسد.
6. بحث فارغ التحصيلان و قواي عمده متخصص بشري افغاني كه در ايران حضور دارد، يكي از اولويتهاي كاري است كه مشكل اشتغال و جذب آنان در داخل حل گردد.
7. در سفر بعدي (نوروز 90) رييس جمهوري افغانستان به ايران، خواستار ملاقات رييس جمهور با نمايندگان مهاجرين، دانشجويان و علما شده ام كه اميد است عملي گردد.
----------------------
حاشيههاي مراسم:
- اين مراسم در تالار قدس مدرسه عالي امام خميني قم با همكاري تعدادي زيادي از انجمنهاي علمي و فرهنگي برگزار گرديده بود كه انانسري برنامه را آقاي روحاني بر عهده داشت.
- آقاي ابراهيمي دبير انجمن طلاب افغانستان، ضمن عرض خوش آمد گويي به شركت كنندگان، در مدت 15 دقيقهاي كه گپ زد، تلاش تصنعي داشت كه از لغات قلمبه و سلمبه انگليسي زياد استفاده كند. مثلا ايشان چندين بار از واژه بيس BASE و كانتكس CONTEXT مرتبط يا نامربوط استفاده كرد. البته اين مشكل در سخنان ديگر مدعوين از جمله آقاي ارشاد نيز وجود داشت.
- بعد از حضور مدعوين در ميز گرد و استقرار آقايان ارشاد و زكي و مهدوي در جايگاه، آنان بدون كدام تعارف و احوال پرسي با همديگر هر كدام در جايگاه مخصوص خود قرار گرفتند كه كمي باعث تعجب شركت كنندگان گرديد. خصيصه فرهنگي جامعه نو ظهور افغانستاني دقيقا همان ويژگي فرهنگي گذشتگان اين مرز و بوم را به نمايش گذاشت!.
- داكتر ارشاد در پاسخ مجري ميزگرد، خيلي حاشيهروي ميكرد و سعي ميكرد به نظر خود پاسخ علمي ارائه كند كه در بسيار موارد پاسخ ايشان نامفهوم و عقيم ميماند و ژست تصنعي و حالت خطابهاي ايشان بر مشكلات قبلي ميافزود. و تمسك به گفتههاي دوركين و فوكو نيز مشكل را بيش از گذشته عريانتر ميساخت.
- آقاي داكتر عبيد سفير كبير افغانستان كه سخنران اصلي بود، در ساعت 11 و 10 دقيقه با هيأت همراه وارد سالن گرديد و مورد استقبال قرار گرفت. خطابه آقاي عبيد بسيار آرام و متين از روي ياد داشت و در ساعت 11 و 40 دقيقه آغاز گرديد. كه بعد از نطق رسمي، برنامه كاري خود را بدون ياد داشت تقديم نمود.
- البته اين چندمين جلسه و نشست بوده كه توسط انجمن طلاب افغانستان (مدرسه عالي امام خميني) اداره ميگرديد، ليكن در اين نشست بر خلاف انتظار جمعيت فراواني شركت كرده بودند اما برنامهها كمي نامنظم به نظر ميرسيد. مثلا آغاز جلسه طبق اطلاعيه ساعت 9 صبح بود، پذيرايي و پخش ميان پرده مربوط به شهيد مزاري در ساعت 11 و 25 دقيقه (نيم ساعت مانده به ختم جلسه) انجام شد.
بنام آفریننده اندیشه ها